|
|
| |
| Miejscowości
naszej gminy |
| |
|
|
| |
|
|
GORZANÓW - uważany jest za najpiękniejszą wieś Ziemi Kłodzkiej. Ta duża miejscowość rozwinęła się nad Nysą Kłodzką na granicy Kotliny Kłodzkiej i Rowu Górnej Nysy.
Nad rzeką wznosił się jeszcze w czasach przedhistorycznych gródek strażniczy, występujący w późniejszych zapisach jako Keilberg. Dzięki ruchowi na przebiegającym tu trakcie handlowym z południa do Kłodzka rozwinęło się XI - XII wiek (?) niewielkie osiedle Grodczyn. Zostało ono jednak wspomniane dopiero w 1341 roku pod kolonizacyjną nazwą Arnoldi villa (późniejsze Arnoldsdorf), czyli wieś Arnolda, w związku z lokacją przysiółka w tym roku. Od 1389 roku istniała tu już wiejska szkoła (duża osobliwość). w 1470 roku gródek został całkowicie zniszczony przez Franciszka von Haag. Dużym majątkiem dysponował tutejszy ród Ratschinów (Grodczynów?), posiadający też od 1540 roku wolne sołectwo. Po skonfiskowaniu dóbr rodzinom Ratschin (1617) i Moschen (Muszkom?) w 1622 roku kupił je Jan Arbogost von Annaberg, kamerdyner arcyks. Karola Habsburga, bpa wrocławskiego. Później wieś tę przejęli styryjko-bawarscy grafowie von Herbersteinowie, od których poszła nowa nazwa miejscowości - Grafenort. Za ich rządów miały miejsce wielkie wystąpienia antyfeudalne. W 1668 roku zbiegło stąd około 300 osób. Podobny bunt nastąpił w 1679 roku. Przy zamku, siedzibie majątku, w 1847 roku hr. Hieronim von Herberstein założył teatr, w którym "utrzymywana przez właściciela trupa teatralna przez osiem miesięcy trzy razy w tygodniu daje przedstawienie dla każdego bezpłatnie". Od połowy XIX wieku zaczęto wykorzystywać źródło szczawy, które w 1895 roku dało już 300 tys butelek wody stołowej.
Pośrodku wsi wznosi się duży renesansowy pałac w typie południowoniemieckim z zabudowaniami gospodarczymi z około 1554 roku. Zaliczany jest do najwybitniejszych dzieł architektury pałacowej w całej południowo - zachodniej Polsce. Pierwsza rozbudowa miała miejsce w 1636 roku, zaś w latach 1637 - 40 zbudowano przy udziale włoskiego mistrza Jakuba Carove (zatrudnionego wówczas w Kłodzku) kaplicę św. Jerzego. Kilkanaście lat później dokonano dość umiarkowanej barokizacji, głównie wnętrz, w tym kaplicy (prawdopodobnie wykonawcą był praski warsztat Carla Lurago, 1653 - 75), dostawiono tarasy z loggiami, urządzono pierwszy na ziemiach nadodrzańskich barokowy park. Kolejna przebudowa z około 1737 roku nie zostawiła zbyt widocznych śladów. Od końca lat 60-tych XX wieku stoi opuszczony i czeka na pilny remont.
Zespół pałacowy założony jest na planie prostokąta z wewnętrznym dziedzińcem o powierzchni 250 m2. Od południa i północy urządzono boczne dziedzińce, od zachodu - gospodarczy. Od wschodu znajduje się zaniedbany park francusko - angielski z grotą (dzieło J. Carove). Nad wjazdem na zewnetrzny dziedziniec mieści się figura św. Jerzego (1678 ?). Główny korpus posiada trzy kondygnacje dwunastoosiowe (!). Charakterystyczny jest smukły dach konstrukcji dwuspadowej z wybitnym okapem i o szczytach z esownicami z czterema parami szczycików na połaciach. Komnaty rozplanowano amfiladowo z salą - hallem pośrodku. Od dziedzińca wewnętrznego na piętrze biegnie taras, rozdzielony wieżą do gzymsu koronującego. Pozostałe skrzydła są dwukondygnacyjne z dachami pulpitowymi. Naroża budynku głównego posiadają boniowanie, zaś fasady - cały niemal ówczesny zestaw ornamentów. Przyziemia sklepiono kolebkowo z lunetami o ostrych szwach sklepiennych. Sale piętra posiadały pierwotnie renesansowo polichromowane belkowania, które w skrzydle głównym przerobiono w XVIII wieku na plafony z polichronią o tematyce antycznej i współczesnej. Sala przodków ze swymi barokowymi stiukami jest przykładem rzadkiego w tym regionie zdobnictwa. Ładna, acz nieco przeładowana jest i sztukateria kaplicy oraz hallu. W XVIII wieku hełm wieży zmieniono na pospolity, dwuprzezroczowy cebulasty. W herbowym kartuszu wieżowym znajduje się tablica wymieniająca włości panów pałacu m.in. Lancouiz (Długopole). Na bramie gospodarczej naprzeciw parku umieszczono figurę św. Jana Nepomucena z pierwszej połowy XVIII wieku z leżącym u jego stóp krucyfiksem.
We wsi zachowały się resztki renesansowego dworu (ul. Bystrzycka 12) - najpiękniejszy na Ziemi Kłodzkiej, zbudowany w 1573 roku. Był on siedzibą jednego z najstarszych rodów na tym terenie, Ratschinów. Od północy wyodrębnia się wielki ryzalit kryty siodłowym dachem o pięciu szczytach.
Dużą wartością odznacza się natomiast kościół parafialny św. Marii Magdaleny, wspomniany w 1341 roku. Ta gotycka budowla, przebudowana w 1658 roku w duchu baroku, powstała na wzgórku. Klin na miejscu dawnej, zniszczonej w XV wieku wieży strażniczej. Otacza ją mur z wyróżniającą się bramką. W 1678 roku podwyższono wieżę kościelną, kwadratową, nieco przesadzistą, z oknami w górej kondygnacji. Nakrywa ją jednoprześwitowy hełm. Pojedyncza nawa posiada trójboczne zamknięte prezbiterium i symetryczne przebudówki. Wnętrze, oświetlane oknami w głęboko wciętych otworach, przykryte zostało płytkim sklepieniem zwierciadlanym, zaś prezbiterium - krzyżowym, w którym żebra otrzymały mięsiste barokowe stiuki. Oba częściowo polichromowane, nad nawą dodatkowo wykonano florystyczną plecionkę. Wyposażenie nie jest zbyt obfite, ale wartościowe. Nieduży, z luźno stojącymi kolumnami ołtarz główny to ładne rokokowe dzieło Ignacego Klara (1770-80). W centrum mieści się obraz Matki Bożej, osiemnastowieczna kopia dzieła Łukasza Cranacha. Skromna ambona pochodzi z tegoż czasu.
Ołtarze boczne posiadają bujną, niespokojną dekorację nastaw (koniec XVIII wieku). Symetrycznie do ambony ustawiony jest ołtarz MB Szkaplerznej, zaś w nawie - św. Józefa i św. Ignacego Loyoli. Mieszczą one obrazy patronów i tonda w górze. Rzeźby i obrazy pochodzą z końca XVII-XIX wieku. Warte nadto jest uwagi gotyckie sakramentarium w prezbiterium i marmurowa chrzcielnica z 1900 roku oraz loża kolatorska nad zakrystią, na której umieszczono sporo rzeźb, w tym unikatowe przedstawienie leżącego na marach św. Jana Nepomucena (XVIII wiek).
Na skrzyżowaniu we wsi ustawiono figurę św. Jana Nepomucena z 1721 roku fundacji Herbersteinów. Przy ostatnim gospodarstwie ul. Kłodzkiej, nad brzegiem Nysy Kłodzkiej, znajduje się kamienna grupa Trójcy Świętej, ufundowana w 1734 roku przez Annę Brygidę Nissler, otoczona metalowym płotkiem. Obok wgłębiony w ziemię krzyż pokutny i kamienny słup (dawny pręgierz) jako podstawa kapliczki. W południowym krańcu wsi wybudowano dwór Muszyn, rodowe miejsce Moschenów z XVI wieku. Jest to piętrowa budowla z XVIII-wiecznym dachem. W przeciwległej części Gorzanowa jeszcze jedna edykułowa kapliczka Trójcy Świętej na okrągłej kolumnie, wzniesiona dzięki Janowi Voikerowi w 1733 roku.
Po drugiej stronie rzeki, już u podnóża Dębowej (506 m) w Krowiarkach, na miejscu nazwanym później Antonówka, w 1660 roku hr. J. F. von Herberstein wybudował kaplicę św. Antoniego Padewskiego. Została ona poświęcona w 1665 roku przez arcybpa praskiego Ernesta Harracha. Jest to budowla centralna na rzucie czterech przecinających się walców, przykryta kopulastym dachem z latarnią. Wnętrze skromne, ołtarz główny to dzieło klasycystyczne z wizerunkiem patrona. Ponadto znajdują się tu jeszcze rzeźby MB Bolesnej i Ecce Homo z XVIII wieku (barokowe). Przy ścieżce rzeźbiarska scena Piety pod krzyżem (!) z 1734 roku, w której Chrystus przedstawiony jest w pozycji półleżącej u stóp Matki. Fundatorem był Jan Józef Marx. Tu też św. Onufry z pierwszej połowy XVIII wieku. |
| |
 |
|
|
|
| |
|
|
| |
|
Kliknij na
zdjęcie, aby powiększyć |
| |
| |
|
Źródło: Krzysztof
R. Mazurski "Ziemia Kłodzka - część południowa",
foto: Tomasz Dereń |
|
|
|
|
O mieście
