LASÓWKA - to spora łańcuchówka w nieckowatej, długiej i malowniczej dolinie Dzikiej Orlicy, powstała w jej górnej części jako strażnica lasów przygranicznych po przesunięciu granicy na nurt Orlicy (1589). W 1612 r. zbudowano tu hutę szkła, która wykorzystywała drewno z pobliskiego Cesarskiego Lasu. Po zniszczeniu podczas wojny trzydziestoletniej produkcję uruchomił w 1656 r. Adam Peterhansel (zm. 1693), przybyły z huty założonej w 1614 r. w sąsiednim dziś Bedrichovie (Czechy) przez Hansa Friedricha, organizatora hut w Szklarskiej Porębie i Jugowie. Powstał tu też folwark i kilka domów. Osada, która rozwinęła się w rozproszoną wieś na podstawie układu z 1662 r., otrzymała nazwę od pobliskiego lasu.
W 1727 r. Cesarski Las został wykupiony przez hr. Wallisa z Pławnicy (w jego rodzinie do 1794 r.), wydzierżawiającego hutę prawdopodobnie tam pracującym braciom Rohrbachom. W 1770 r. rozszerzyli oni produkcję na zakład w Batorowie. W 1801 r. Jan Krzysztof Rohrbach kupił tutejszą wieś. W połowie XIX w. funkcjonowały tu ponadto potażarnia, browar, gorzelnia, liczne warsztaty tkackie i niewielka fabryczka zapałek. Z rąk Hatscherów (od 1837 r.) - krewnych wspomnianych braci, huta w 1857 r. została kupiona i rozbudowana przez A. Pangratza. We władaniu jego potomków pozostała do 1945 r., zyskując dużą renomę. W oparciu o czysty piasek z rejonu Rudawy (potaż sprowadzano później z Czech) produkowano tutaj szkło
dmuchane, laboratoryjne, kryształy, w większości sprzedawane w Czechach, ale też do Poznania, Gdańska, Królewca i Stanów Zjednoczonych. W 1845 r. zatrudnionych przy tym było 14 osób, w 1890 r. - już 150, a w 1937 r. samych szlifierzy pracowało 30. Po 1945 r. hutę nadal eksploatowano jako filię zakładów w Szczytnej, rychło jednak ją zamknięto, szlifiemię zaś zlikwidowano w końcu lat pięćdziesiątych. Trudne warunki fizjograficzne i dokuczliwości przygraniczne wpłynęły na szybki odpływ ludności, której w 1910 r. było 660, obecnie poniżej
100. Wieś zanika, choć pojawiły się jednak pierwsze obiekty letniskowe.
Skromny kościół filialny św. Antoniego wzniesiono jako neorenesansowy z piaskowca w 1912 r. Wyróżnia się wysokim, czterospadowym hełmem wieży. Posiada on wyposażenie z czasu budowy, w tym ołtarz główny i dwa boczne - MB i św. Józefa, wszystkie z obrazami patronów. Przy prawym podłuczu stoi piaskowcowa chrzcielnica. Koło kościoła, przy bocznej drodze, zachowały się fundamenty szlifierni, drugiej zaś - przy dojściu wspomnianej drogi do Orlicy.
Między nią a drogą przez wieś wznosił się budynek huty z XIX-XX w., rozebrany w 1952 r. Nieco poniżej, przy bocznej dróżce między rzeką a drogą wiejską, istnieją jeszcze fundamenty trzech pieców szklarskich.
We wsi ur. się Hermann Kohl, który po I wojnie światowej przeleciał wraz z hr. von Hunefeid i Anglikiem Fitzmauricem jednomotorowcem jako pierwsi nad Atlantykiem. W 1858 r. ur. się tu Wilhelm Rohrbach (zm. 1949 w Getmold, RFN), malarz na szkle, kontynuator wieloletniej tradycji miejscowego zdobnictwa szkła artystycznego. |
O mieście
