STARA ŁOMNICA - zalicza się do grona najstarszych wsi Ziemi Kłodzkiej. Ma charakter długiej łańcuchówki,
wchodząca przysiółkami wysoko na wschodnie zbocza Gór Bystrzyckich. Wymieniona została w 1316 r. jako Łomnic, ale odrzeczna, słowiańska nazwa wskazuje co najmniej na X w. jako czas jej powstania. Według starej tradycji już w 1005 r. miano tu wznieść kościół. W l poł. XIV w. wyłonił się tu (osiadł ?) rycerski ród Panowiców,
późniejszych Pannwitzów, który na początku XV w. przejął bogate sędziostwo, a w XVI w. władał już trzema dworami. Wiłam stracił średni z nich w 1625 r. za udział w czeskiej rebelii na rzecz arcybpa Karola, który sprzedał posiadłość austriackiej szlachcie. W 1660 r. hr. Herberstein z Gorzanowa podniósł wymiar pańszczyzny, czym
wywołał rozruchy i strajk, nasilone w 1679 r. Dopiero zaraza spowodawała upadek ruchawki i zawarcie ugody w 1684 r. Miała tu miejsce 27.11.1759 r. potyczka między 400 pruskimi a austriackimi huzarami z korpusu gen. Wolfersdorfa. Dolny dwór z sołectwem należał w latach 1804-12 do pruskiego oficera Ignacego Tempskiego, zaś górny do 1821 r. stanowił jeszcze własność Pannwitzów. Tkaczy było tu niewiele, ale za to ponad 30 rzemieślników. W 1880 r. wieś liczyła 1452 mieszkańców, obecnie około 700. Peryferia jej wyludniają się, lecz centrum po 1975 r. przeżywa wyraźne ożywienie.
Pośrodku wsi wznosi się bardzo ciekawa wieża mieszkalna Panowiców (nazwisko to pochodzi od upanowiców-synów żupana, przywódcy w systemie plemiennym wczesnych Słowian, o ile nie od miejscowości górnołużyckiej Panecy, „osada ludzi jakiegoś pana"). Powstała ona w XIV w. z kamienia łamanego w formie zwartej budowli pięciokondygnacyjnej o pulpitowym (dawniej płaskim) dachu i wymiarach 7x9 m i 14 m wysokości. Była ona basztą sygnałową w systemie ostrzegawczym Ziemi Kłodzkiej. Zachował się skromny portal gotycki. Obok wybudowano dwór średni (2 poł. XVI w.), piętrowy z tablicą herbową nad renesansowym portalem, m.in. Habsburgów i Panowiców.
Niedaleko za murem z samborzem (1794) znajduje się kościół paraf. św. Małgorzaty. Z pierwotnej XIV-wiecznej świątyni zachowała się oktogonalna wieża (przyziemie kwadratowe), przykryta cebulastym hełmem z przezroczem i wysokim szpicem, oraz fragmenty murów w prezbiterium. Obecnie posiada on formę barokową, jednonawową z 1685 r. mimo przebudowy z 1794 r. Górny rząd okien zakończony jest półkoliście. Sklepienie ma charakter kolebkowy z pasowo zakomponowanymi polichromiami, w których umieszczono regularnie tonda z postaciami świętych. W prezbiterium sklepienie krzyżowe o barokowo obłożonych stiukami żebrach. Dość ciekawe wyposażenie jest zróżnicowane. Niezbyt rozbudowany ołtarz główny z około 1760 r. posiada obraz patronki w zwieńczeniu, natomiast w centrum nastawy - barokową Madonnę. Podobne stylowo są ołtarze boczne: MB z jej figurą pośrodku (u stóp współczesny obraz MB Częstochowskiej) i Bogiem Ojcem na tle bogatej dekoracji w zwieńczeniu oraz św. Jana Nepomucena z całopostaciowym obrazem w środku i w tondzie o wymyślnej, akantowej ramie (dołem współczesny obraz Pana Jezusa). Kamienna chrzcielnica pochodzi z 1620 r., ambona z postaciami ewangelistów w niszach kosza - z 1730 r. W prezbiterium znajduje się ponadto rzeźba Madonny z XV w., a za ołtarzem głównym kamienne epitafium Pannwitza z 1610 r. Obraz wotywny ku czci św.
Pawła i św. Jerzego powstał w 1772 r. Przy północnej ścianie umieszczono dużą barokową grupę Ukrzyżowania (l poł. XVIII w.). W kruchcie obrazy z XVIII w. W zakrystii przechowywany jest chodnik we wzory owocu granatu z XVII w.
Obok wznosi się barokowo-klasycystyczna plebania z 1755 r., przebudowana w 1854 r. Ocalały w niej obrazy religijne z XVII-XVIII w. oraz ciekawa ludowa skrzynia (1823), malowana w prosty sposób. Tu też przeniesiony z kościelnego chóru balasek z jednym z nielicznych już przedstawień św. Wilgefortis (poprawnie S. Yirgofortis), - czyli Dzielnej Dziewicy - niewiasty na krzyżu. W ucieczce przed poganinem na swoją prośbę została oszpecona brodą i zawieszona na krzyżu, jak głosiły stare legendy z kręgu śródziemnomorskiego.
Górny dwór (dom nr 89) pochodzi z XVI w. Jest to obiekt renesansowy, przebudowany w XVIII i XIX w., dwukondygnacyjny, kryty łupkowym dachem łamanym. Posiada ślady sgraffita i pięknie zdobiony szczyt od podwórza częściowo gotyckie okna i sklepienia kolebkowe w przyziemiu. Opuszczony, niestety, niszczeje. Dwór
dolny (dom nr 23) powstał w końcu XVI w., ale obecnie przedstawia cechy barokowe po przebudowie w 2 poł. XVIII w. i XX w. Posiada on dach czterospadowy i stylową klatkę schodową. Za górnym dworem, przy drodze, wznosi się słup kamienny z 1661 r. jako podstawa kapliczki, lecz był to prawdopodobnie pręgierz wiejski. W przejściu do Nowej Łomnicy, nad potokiem, stoi ludowa kamienna kolumna Maryjna z połowy XVIII w., a przy skrzyżowaniu w dole wsi - kapliczka św. Rocha (XVIII w.) z półkolistym szczytem, zaś przy domu nr 43 - św. Jana Nepomucena z początku XIX w. Dom nr 29 to dawna karczma, murowano-drewniana z XVIII/XIX w. Koło przyst. PKS w centrum rośnie okazała lipa drobnolistna o obwodzie 4,7 m. Do Gorzanowa wiodą ładne aleje wśród pól, wysadzane od XVIII w. różnymi drzewami. |
O mieście
