|
|
| |
| Zabytki |
|
|
 Kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła
jest zabytkiem szczególnej klasy. Należy do
najstarszych budowli w regionie, a pod względem
architektonicznym tworzy ciekawe rozwiązanie - jest to
budowla halowa. Pierwotnie kościół nosił wezwanie św.
Jana Chrzciciela. Czas powstania pierwotnego kościoła
nie jest dokładnie znany. Po raz pierwszy dokumenty
wymieniają bystrzycką świątynię w 1336 r., lecz wiadome
jest, że pod względem architektonicznym sięga ona
początkami ok. poł. XIII wieku, gdyż jest to budowla
częściowo romańska z późniejszymi
gotyckimi uzupełnieniami. Kościół przeżył wiele
tragedii, a wśród nich szczególne piętno wycisnął
napad husytów w grudniu 1429 roku. Wtedy to spalono
świątynię, a wieżę całkowicie zburzono. Z
czasem odbudowano świątynię, w poł. XIV wieku powstała
dwunawowa hala gotycka. Kościół przeżył kilka razy
przebudowę: dobudowano drugie prezbiterium -
prawdopodobnie na początku XVI wieku, a w XVIII wieku
przebudowano wieżę. Największe zmiany w architekturze
świątyni przyniósł początek XX wieku, wtedy to kościół
był za mały dla potrzeb parafian. Z tej przyczyny
został w latach 1914 - 1916 całkowicie rozbudowany.
Część zachodnia otrzymała neorenesansową i
neomanierystyczną architekturę, a także neogotyckie
przęsła. Również z tego okresu pochodzi
wyposażenie kościoła: neogotycki ołtarz główny i ołtarze
boczne. W bystrzyckiej świątyni spotykamy jednakże
ciekawe i bardzo wartościowe dzieła sztuki. Wśród
nich szczególne miejsce zajmuje pochodząca z ok. poł.
XIV wieku gotycka figurka Matki Boskiej z Dzieciątkiem
stojąca na półksiężycu. Tradycja wiąże ją z
osobą praskiego arcybiskupa Arnoszta z Pardubic -
czciciela Marii, a także fundatora wielu dzieł sztuki.
Jednak w rzeczywistości dzieło to powstało znacznie
później. Cennym zabytkiem jest też renesansowa kamienna
chrzcielnica pochodząca z roku 1577, a więc z czasów
kiedy kościół należał do protestantów. Została ona
ozdobiona kilkoma herbami: Hrabstwa Kłodzkiego, Śląska,
Bystrzycy i rodu Bernsteinów - fundatorów, a także
znajduje się tam postać św. Jana Chrzciciela. W tej
świątyni spotykamy dwie barokowe rzeźby: św. Jana
Nepomucena i św. Franciszka Ksawerego, wykonane przez
słynnego rzeźbiarza Michała Klahra. Obok kościoła
stoi zabytkowa plebania pochodząca z II poł. XVI wieku.
|
|
|
 Ratusz na rynku miejskim należy do najbardziej okazałych budowli, a to z powodu m.in. wysokiej wieży zegarowej. Pierwotnie na tym miejscu stała inna budowla ratuszowa, znacznie mniejsza i bez żadnych cech stylowych.
Pierwotny ratusz został wybudowany w średniowieczu, około poł. XIV wieku. Z czasem uległ spaleniu, a w XVI wieku wybudowano nową renesansową budowlę z wieżą. Ratusz nie miał szczęścia, gdyż kilka razy uległ pożarowi, a z tego powodu zatarł swoją pierwotną architekturę i dekoracje. W latach 1853 - 54 przebudowano ratusz. Uzyskał on nową renesansową formę architektoniczną nawiązującą do mieszczańskiej architektury włoskich wolnych kupieckich miast. Jedynie z dawnego ratusza pozostała wieża, której zwieńczeniu nadano neorenesansowe formy architektoniczne. |
|
|
 Brama Wodna
należy do największych atrakcji miasta i jest wręcz jego symbolem. Nad przejściem
widać płytką nyżę
- to była prowadnica dla spuszczania i podnoszenia "brony" (kraty). Wieżę
tę zwano przed 1945 rokiem Wieżą Willmanna, jako że
Hermann Stehr - znany niemiecki pisarz pochodzący z Bystrzycy - umieścił
tu część akcji jednej ze swych powieści. Miał w niej mieszkać
strażnik o tym nazwisku. |
|
|
 Obok
Bramy Wodnej stoją budowle dawnego obronnego wójtostwa,
które pierwotnie było odgrodzone od miasta wałem i fosą. Bystrzyca jako
miasto królewskie była zarządzana przez dziedzicznego wójta,
który rezydował w tej obronnej budowli. Uległa ona wielu przebudowom (w
1767 roku budowlę obniżono o dwa piętra) i jej obecny kształt nie
posiada już cech obronnych. Pod wieżą mieszczą się kute w skale
dwie sklepione piwnice. Wójtostwo posiada wewnątrz mały, głęboki dziedzińczyk.
W fasadzie jednego z narożnych domów,
przybudowanych doń, znajduje się jedyny zachowany w mieście gmerk
mieszczański:
trzewik szewca.
|
|
|
 Przy ul. Okrzei
znajduje się wysoka, kamienna Wieża Kłodzka. Założona na
rzucie kwadratu, zwieńczona stożkowym hełmem,
przebudowana w 1568 roku. Stanowi pozostałość Bramy Kłodzkiej. Po
restauracji w 1976 roku, urządzono na niej punkt widokowy.
Wstęp: bilet normalny - 2.50, ulgowy - 1.50
|
|
|
 U wylotu
ul. Rycerskiej stoi wysmukła Wieża Rycerska, zwana także Czarną Wieżą. Założona
na kwadracie, zwieńczona wysokim hełmem iglicowym. Została w 1843
roku przebudowana na dzwonnicę sąsiedniego kościoła ewangelickiego. Wówczas
też wykonano w górnej kondygnacji wysokie,
biforyjne prześwity. Obok sklepiona furta w murze obronnym, łącząca
ją z kościołem.
|
|
|
 Barokowy pomnik
Trójcy Świętej jest najokazalszym zabytkiem miasta. Poczodzi on
z 1736 roku i został wykonany przez znanego śląskiego rzeźbiarza
Antoniego Joerga i ufundowany przez bystrzyckiego patrycjusza
Roberta Kleinwaechtera. Powodem fundacji tego pomnika było dziękczynienie
za uratowanie
miasta od pożaru. Pomnik ten ma zatem charakter wotywny. Stoi na miejscu, na
którym znajdował się pręgierz. Pomnik ten posiada skomplikowany program
ideowy, którego główną ideą jest zwycięstwo nad złem dzięki Bogu, przy
współudziale świętych, w tym Michała Archanioła i Maryi, którą
tutaj przedstawiono jako Niepokalane Poczęcie. Również ciekawe jest
przedstawienie Trójcy Świętej,
gdyż obok wizerunku Boga Ojca, symbolu Ducha Świętego
w postaci gołębicy widzimy unikatowy w skali regionu wizerunek
Jezusa w postaci Baranka Apokaliptycznego. Ten bogaty program ideowy
został oparty o dwunasty rozdział Apokalipsy, a ten fakt potwierdza
znajdująca się na pomniku inskrypcja łacińska. |
|
|
 Mury obronne
miasta należą do atrakcji nie tylko regionu, lecz całego
kraju. Obok pobliskiego Paczkowa miasto to należy do
jedynych z niewielu, które zachowały w części dawny
system murów obronnych. Bystrzyca Kłodzka posiada mury
obronne, których celem była obrona miasta. Dlatego też
obok murów stały różne baszty. Mury obronne Bystrzycy
pochodzą z 1319 roku i zostały ufundowane przez
bystrzyckiego wójta Jakuba Rueckera. Obecnie istnieją
trzy wieże miejskie: Rycerska, Kłodzka oraz Brama
Wodna. |
|
|
 Kościół pod wezwaniem św. Jana Nepomucena jest drugą świątynią miasta, lecz pierwotnie znajdował się dawniej poza jego murami. Powodem tego był fakt, że kościół ten spełniał rolę świątyni przyszpitalnej, a w dawnych czasach szpitale fundowano zwykle poza miastem. Pierwotna świątynia pochodzi z 1588 roku. W roku 1634 powstała barokowa świątynia, a po pożarze w 1833 roku została ona gruntownie przebudowana. Do kościoła przylega budowla szpitalna, która pochodzi z lat 1824 - 1826. |
|
|
 Barokowy kościół pomocniczy św. Floriana (1725), postawiono na prawym brzegu Nysy Kłodzkiej, w parku nad skarpą. Ufundowany został przez grupę mieszczan pod przewodnictwem Johanna Michaela Klappera. Stanął on na miejscu kaplicy z 1646 roku, będącej ofiarą łaziebnika miejskiego Floriana Zierla. Z miejsca tego, zwanego Chmielną Górą, roztacza się piękny widok na wschodnie obramienie Rowu Górnej Nysy i na Masyw Śnieżnika. |
|
|
 Barokowy pomnik św. Jana Nepomucena stoi na cokole w okolicy kościoła św. Jana Nepomucena, przy moście nad rzeką Bystrzycą. Fakt ten nie jest przypadkiem, gdyż zwykle właśnie tego rodzaju pomniki stawiano przy mostach. Miało to przypominać męczeństwo tego Świętego skazanego za nieujawnienie tajemnicy spowiedzi na śmierć przez zrzucenie z mostu do rzeki Wełtawy w Pradze. Pomnik ten jest jedną z najstarszych tego rodzaju rzeźb na Ziemi Kłodzkiej. Pochodzi on z 1704 roku. |
|
|
 Kamienny pręgierz na Małym Rynku pochodzi z 1566 roku i został wykonany w piaskowcu. Pierwotnie znajdował się na rynku, dokładnie w miejscu, gdzie stoi barokowy pomnik Trójcy Świętej. W 1736 roku przeniesiono pręgierz pod strażnicę miejską i stał tam do 1813 roku. Potem postawiono go na Małym Rynku. Pręgierz służył do wykonywania kar cielesnych w ramach prawa miejskiego. Stawiano tu złoczyńców, ladacznice i nawet włóczęgów. Karano biczowaniem lub długim staniem przy pręgierzu. Na tym pomniku prawa wykuto łacińską inskrypcję: "Deus impios punit" (Bóg ukarze niegodziwców). Jest to cytat z Psalmu 37,9 i zarazem obraz prawa rozumianego w myśl Biblii. |
|
|
 Kaplica pod wez. św. Franciszka Ksawerego jest budowlą barokową, pochodzącą z 1681 roku. Mamy tutaj do czynienia z niezwykłym zabytkiem, gdyż jest to pomnik upamiętniający ludzkie nieszczęście, jakim były zarazy. Jedną z najtragiczniejszych była zaraza, która w 1680 roku nawiedziła Ziemię Kłodzką. Wtedy to, jak głosi legenda, jeden z mieszkańców Kłodzka, wówczas miasta opanowanego przez zarazę, próbował uciec i schronić się w Bystrzycy. Misto to było wtenczas zamknięte i niedostępne dla chorych. Człowiek ten nie doszedł do miasta. Zmarł z powodu zarazy w miejscu, gdzie stoi ta kaplica. W ten sposób nikt nie został w Bystrzycy zarażony. w celu upamiętnienia tego zdarzenia mieszkańcy Bystrzycy ufundowali właśnie tę kaplicę poświęconą św. Franciszkowi Ksaweremu - patronowi chroniącemu od zarazy. |
|
|
 Kamienice mieszczańskie - w Bystrzycy zachowało się kilka starych mieszczańskich kamienic, których wartość podkreślają kamienne renesansowe późnorenesansowe portale, sklepienia sieni, a także w wielu przypadkach oryginalne barokowe formy architektoniczne. Niestety tragiczne pożary, jakie nawiedziły kilka razy to miasto, spowodowały, że wiele kamienic przebudowano i przez to zatarto pierwotną historyczną formę i dekoracje. Dziś tylko w niewielu kamienicach zachowało się kilka osobliwości. Do nich należy kamienny portal z kamienicy nr. 14, czy renesansowy portal kamienicy nr. 11. Osobliwością jest kamienica nr. 4 z dużą sienią i renesansowym sklepieniem, a także ze ściennym malowidłem, przedstawiającym Bystrzycę w czasie pożaru w 1823 roku. |
|
|
 Zabytkowy dwór przy ulicy Kłodzkiej jest mało zauważanym zabytkiem architektury, a jego ranga nie jest zbytnio doceniana. W rzeczywistości mamy tu do czynienia z późnorenesansową architekturą rezydencjonalną szlachty bystrzyckiej. Jest to szlachecki dwór, powstał on na przełomie XVI i XVII wieku. Pod względem architektonicznym należy do grupy typowych nowożytnych szlacheckich rezydencji. Jednym z ciekawych elementów architektury jest późnorenesansowy szczyt, typowy dla śląskiej architektury rezydencjonalnej. Budowla ta jest najstarszą zachowaną w Bystrzycy. |
|
|
 Pomnik Maryjny złożony jest z kolumny korynckiej zwieńczonej figurą Maryi z Dzieciątkiem. Tego rodzaju pomniki, często fundowane jako wotywne, należały do typowych dzieł sztuki epoki baroku. Również w tym duchu został ufundowany bystrzycki pomnik Maryjny. Pochodzi on z 1710 roku. Pomniki Maryjne bardzo często fundowane w czasach kontrreformacji, wyrażały w swoim ideowym programie naukę o Maryi jako współodkupicielki. Silnie akcentowały ten kult. Miały zwykle propagandowy charakter podkreślający ważną rolę Maryi w dziele zbawienia. Były ważnym akcentem religijnym w polenice z protestantami odrzucającymi Jej znaczenie w zbawieniu. |
|
|
 Na Górze Parkowej na północ od kościoła św. Floriana stoi
późnobarokowa murowana kapliczka Habla z około 1800 roku, założona na rzucie kwadratu.
Dzięki staraniom pana Andrzeja Wziątka, kapliczka została pięknie odnowiona. |
|
|
 Na Górze Parkowej znajduje się także
kapliczka z figurką Matki Bożej z Lourdes. |
|
|
 Koło rzeki Nysa Kłodzka, niedaleko oczyszczalni ścieków (górka Mazurka) stoi
figura Matki Boskiej Łąkowej z 1728 roku. |
|
|
 Przy ulicy Wojska Polskiego 35 znajduje się kapliczka słupkowa z piaskowca. Z przodu kapliczki jest wykuta data 1661, zaś z tyłu 1913. W ostatnim czasie doprawiono do niej krzyż, ale możliwe, że zamiast krzyża mogło być coś innego. Z trzech stron znajdują się wgłębienia, w których prawdopodobnie znajdowały się figurki, ale są to tylko przypuszczenia. We wszystkich żródłach historycznych o Bystrzycy Kłodzkiej nie ma wzmianki o tej kapliczce. |
|
|
|
Foto: Tomasz
Dereń |
|
Źródło:
Marek Sikorski "Bystrzyca Kłodzka - Zabytki sztuki" |
|
|
|
O mieście
